İran’da süregelen savaş, dünya genelinde enerji piyasalarını sarsarak lojistik rotalardaki değişimi hızlandırdı. Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık ve arz şokları sonucunda, özellikle ABD’den Asya’ya yönlendirilen enerji sevkiyatları, Panama Kanalı’nda eşi benzeri görülmemiş maliyet artışlarına ve yoğun trafiğe neden oldu.
**İhalesiz Geçiş İmkânı Kalmadı: Talep 5 Kat Arttı**
Financial Times’ın aktardığı bilgilere göre, Panama Kanalı yönetimi, geçiş önceliği sağlamak amacıyla düzenlediği günlük ihalelere olan talep, savaş sonrası dönemde büyük bir artış gösterdi. Savaş öncesi dönemle kıyaslandığında, bu ihale süreçlerine katılım oranı tam 5 katına çıktı. Artan talep, geçiş ücretlerini astronomik seviyelere taşıdı; en yaygın kullanılan “Panamax” tipi gemilerin geçişi için ortalama fiyatlar 837 bin 500 dolara kadar yükseldi. Ayrıca, acil geçiş yapmak isteyen büyük tonajlı gemiler için ihale tutarları 4 milyon dolara yaklaşarak rekor kırdı.
**Hürmüz Boğazı’nın Kapalı Olması Panamalı Rotaları Öne Çıkardı**
Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte petrol ve doğalgaz akışının durması, Asya ülkelerini alternatif kaynaklar arayışına yönlendirdi. ABD Körfezi’nden yapılan enerji sevkiyatları, Asya’nın enerji ihtiyacını karşılamada kritik bir rol üstlendi. Panama Kanalı, ABD ile Asya arasındaki en kısa deniz yolu olarak bu yeni ticaret bağlantısının merkez üssü haline geldi.
**Bekleme Süreleri Artarken Lojistik Darboğazı Büyüdü**
Kanal üzerindeki yoğunluk, sadece maliyetleri değil, bekleme sürelerini de etkiledi. Ham petrol taşıyan tankerlerin ortalama bekleme süresi 4,25 güne çıkarak son altı haftanın en yüksek seviyesine ulaştı. Zamanla yarışan enerji şirketleri, uzayan bekleme sürelerinin operasyonel maliyetlerini artırmaması için ihale sistemine daha yüksek teklifler sunarak “öncelikli geçiş” imkânı satın almaya yöneldi. Panama Kanalı Yönetimi, fiyat artışlarının kurumsal bir zam politikasından ziyade, tamamen piyasalardaki arz-talep dengesizliğinden kaynaklandığını belirtti. Kanal trafiğinin yaklaşık yüzde 30’u bu tür ihale usulüyle yönetilirken, büyük işletmelerin maliyetleri dengelemek amacıyla sabit ücretli ön rezervasyon sistemine yöneldiği gözlemleniyor.
**Enerji Ticareti Yeni Bir Yapı Kazanıyor**
Küresel arz daralması ve ABD’deki güçlü petrol üretimi, ticaret rotalarını köklü bir şekilde değiştirdi. Atlantik bölgesinden Asya’ya doğru hızlanan enerji akışında, savaşın başlangıcından bu yana en az 29 büyük tanker rotasını değiştirerek Asya pazarına yöneldi.
Yazar: Hakan Kaplan
